Vissen

Bijvangst veroorzaakt onnodig lijden en sterfgevallen

Milieugevaarlijke vismethoden en de inadequate visserijwetgeving brengen schade toe aan de oceanen en hun bewoners. Elk jaar belanden ontelbare miljoenen zeedieren als bijvangst in visnetten. Ongeveer 40 procent van de gevangen dieren wordt weer teruggegooid in zee, omdat ze niet rendabel zijn voor de visserij.¹ Onder deze bijvangst vallen alle zeedieren die onbedoeld mee gevangen worden, jaarlijks gaat het om 300.000 walvissen en dolfijnen. De meesten overleven deze beproeving niet, zij komen direct om of sterven later een trage dood vanwege stress of letsel.²³

De visaantallen nemen snel af als gevolg van overbevissing

De visaantallen in de Noordzee zijn sterk gedaald als gevolg van afwezige of ontoereikende visserijverboden en buitensporige quota (de totale toegestane vangsten). Vandaag wordt meer dan 90 procent van de visbestanden beschouwd als overbevist of volledig benut. Dit geldt onder andere voor de kabeljauw in het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan. De kabeljauwpopulaties herstelden zich langzaam na een dramatische terugval aan het einde van de jaren 90. Daarnaast wordt 41 procent van de zeven belangrijkste tonijnsoorten op een niet duurzame manier gevangen.⁴

Een toenemende disbalans in het mariene ecosysteem

Overbevissing veroorzaakt schade aan mariene ecosystemen. Niet alleen de populaties van soorten die voor menselijke consumptie worden gevangen nemen af, ook de diersoorten die als bijvangst gevangen worden, minderen in aantallen. De uit de hand gelopen visserij schaadt ook zeevogels, kwallen en plankton.⁵ Vismethoden zijn bovenal schadelijk voor ecosystemen als geheel. Bodemsleepnetten bijvoorbeeld, die worden gebruikt om schol, tong en kreeftachtigen te vangen, vernietigen de zeebodem en de organismen die erop leven, inclusief koralen.

De visteelt in aquaculturen schaadt het milieu

Wereldwijd is het aantal viskwekerijen zorgwekkend gestegen. Naast karpers, forellen en meervallen kweken viskwekerijen ook zeebewoners zoals zalmen en brasems. In 2014 werd er meer dan 73 miljoen ton vis geproduceerd.⁶ Door de hoge dichtheid in de kwekerijen ervaren de dieren veel stress en zijn zij erg gevoelig voor verwondingen en ziektes.⁷

Aquaculturen beschadigen het milieu op verschillende manieren. De gebruikte antibiotica en industriële chemicaliën vervuilen de wateren. In het slechtste geval bevorderen deze het ontstaan van resistente bacteriële stammen die een risico vormen voor de mens. Bovendien leiden de uitwerpselen en voederresten afkomstig van kwekerijen tot overbemesting van het water en een afname van de biodiversiteit.⁸

Viskwekerijen fokken vaak roofdieren zoals zalmen en forellen. Deze soorten eten kleinere vissen, wat het probleem van overbevissing vergroot.^{9 10} De populatie aan sardines wordt vrijwel geheel uitgeput om de wereldwijde vraag naar voer voor vissen te stillen. 

Vissen onderhouden verschillende sociale systemen

Vissen hebben net als landdieren sterk uiteenlopende sociale systemen.^{11 12} Neem de forel, deze soort wordt beschouwd als een eenling terwijl andere vissoorten paren, losse groepen of zelfs grote scholen vormen (denk bijvoorbeeld aan de tonijn). Vissen hebben een langetermijngeheugen en zijn daardoor in staat om complexe sociale relaties aan te gaan. Bovendien bezitten vissen ruimtelijk geheugen, waarmee zij mentale kaarten kunnen maken die dienen als een soort navigatiesysteem.¹³

Vissen hebben gevoelens en kunnen pijn ervaren

Om discussies te onderdrukken over de vraag of vissen kunnen lijden, wordt vaak beweerd dat vissen geen pijn voelen. Het onvermogen om te schreeuwen maakt simpelweg dat de pijn die vissen voelen onzichtbaar en ongehoord is. Daarbij komt dat we vaak meer berouw ervaren ten aanzien van varkens, runderen en kippen. Toch bevestigen onderzoekers in toenemende mate dat vissen pijn kunnen voelen. Evenals zoogdieren hebben vissen sensorische systemen, hersenstructuren en hersenfuncties die verantwoordelijk zijn voor de perceptie van pijn, angst en stress.^{14 15 16} Dit gegeven wordt onderbouwd met behulp van gedragspatronen, zoals verdedigingsreacties tegen pijnprikkels.¹⁷

De stijgende vraag naar vis zal binnen enkele decennia tot visloze zeeën leiden

Hoewel de visbestanden worden uitgeput, blijft de wereldwijde vraag naar vis stijgen. Uit cijfers van de Food and Agricultural Organization van de Verenigde Naties (FAO) blijkt dat de visconsumptie per hoofd van de bevolking in 2014 20 kilogram bedroeg.¹⁸ Een deel van deze consumptie omvat de toenemende wereldwijde vraag naar sushi, die geleidelijk een existentiële bedreiging vormt voor de tonijnaantallen. Zo zijn de tonijnaantallen in de Stille Oceaan met ruim 96 procent gekelderd.^{19 20} Voorspeld wordt dat in 2050 alle visbestanden volledig zijn ingestort. Dit maakt dat er binnen enkele decennia oceanen zonder vis zullen zijn.^{21 22}

Vissen bevatten kwik, dioxine en lood

Vissen absorberen vervuiling uit het zeewater. Een relevante vuistregel luidt, dat hoe hoger de vis zich in de voedselketen begeeft, hoe groter de gifconcentratie in zijn lichaam is. Dat is verontrustend nieuws voor degenen die graag populaire vissoorten zoals zalm en tonijn eten.²³ Dit zijn namelijk grote roofdieren die zich voeden met kleinere zeedieren; giftige stoffen worden geabsorbeerd en hopen zich op in het lichaam van de vis. De giftige stoffen worden geconcentreerder naarmate de tijd vordert (bioaccumulatie). Mensen die vis eten, consumeren dan ook kwik, PCB’s (polychloorbifenyl), dioxinen, lood en arseen. Dit kan leiden tot verschillende aandoeningen, variërend van nierbeschadiging tot cognitieve achteruitgang, kanker en zelfs de dood.²⁴ Vissen die worden geproduceerd in viskwekerijen zijn geen gezonder alternatief. Deze worden tenslotte behandeld met antibiotica en chemicaliën om parasieten en huid- en kieuwinfecties te bestrijden, die het gevolg zijn van de onnatuurlijke kweekomstandigheden.