{"id":160817,"date":"2025-07-17T14:06:47","date_gmt":"2025-07-17T12:06:47","guid":{"rendered":"https:\/\/proveg.org\/pl\/?post_type=article&#038;p=160817"},"modified":"2026-01-07T11:38:25","modified_gmt":"2026-01-07T10:38:25","slug":"niedobory-witaminy-b12","status":"publish","type":"five-pros","link":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/","title":{"rendered":"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Witamina B12 pe\u0142ni wa\u017cne funkcje w ludzkim organizmie i jest niezb\u0119dna do prawid\u0142owego funkcjonowania. Jest ona wytwarzana wy\u0142\u0105cznie przez mikroorganizmy i musi by\u0107 dostarczana przez \u017cywno\u015b\u0107 lub suplementy diety. ProVeg wyja\u015bnia, w jaki spos\u00f3b weganie i wegetarianie mog\u0105 chroni\u0107 si\u0119 przed niedoborem witaminy B12.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-czym-jest-witamina-b-12\">Czym jest witamina B<sub>12<\/sub>?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Termin \u201ewitamina B<sub>12<\/sub>\u201f obejmuje grup\u0119 substancji zwanych kobalaminami.<sup>[1]<\/sup>&nbsp;Spo\u015br\u00f3d nich metylokobalamina i 5\u2032-dezoksyadenozylokobalamina s\u0105 jedynymi dwiema bioaktywnymi formami witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;i dzia\u0142aj\u0105 w organizmie jako koenzymy.<sup>[2]<\/sup>&nbsp;Dwie inne kobalaminy, hydroksykobalamina i akwakulamina, nie s\u0105 formami koenzymu witaminy B<sub>12<\/sub>, ale mog\u0105 by\u0107 przekszta\u0142cone przez organizm w jedn\u0105 z dw\u00f3ch aktywnych form. To samo dotyczy syntetycznie wytwarzanej cyjanokobalaminy, kt\u00f3ra jest stosowana w wi\u0119kszo\u015bci suplement\u00f3w witaminy B<sub>12<\/sub>.<sup>[3]<\/sup>&nbsp;Jednak zaburzenia metaboliczne lub genetyczne, a tak\u017ce brak sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, mog\u0105 przeszkadza\u0107 w procesie konwersji.<sup>[4]<\/sup>&nbsp;Kobalaminy mog\u0105 by\u0107 wytwarzane tylko przez mikroorganizmy, takie jak bakterie.<sup>[5]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-funkcje-witaminy-b-12\">Funkcje witaminy B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dwie koenzymowe formy witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;s\u0105 niezb\u0119dnymi sk\u0142adnikami dw\u00f3ch endogennych enzym\u00f3w, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 we wszystkich kom\u00f3rkach i bior\u0105 udzia\u0142 w wielu reakcjach metabolicznych.<sup>[6]<\/sup>&nbsp;Witamina B<sub>12<\/sub>&nbsp;odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w reprodukcji DNA w kom\u00f3rkach, jak r\u00f3wnie\u017c w tworzeniu nowych bia\u0142ek.<sup>[7]<\/sup>&nbsp;Wp\u0142ywa tak\u017ce na og\u00f3lny stan uk\u0142adu nerwowego, produkcj\u0119 energii w kom\u00f3rkach i syntez\u0119 hemoglobiny \u2013 bia\u0142ka czerwonych krwinek.<sup>[8]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-niedobor-witaminy-b-12-symptomy-i-zdrowotne-konsekwencje\">Niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>: symptomy i zdrowotne konsekwencje<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brak kobalaminy prowadzi do zaburze\u0144 w podzia\u0142ach kom\u00f3rkowych w ca\u0142ym organizmie. Wp\u0142ywa to g\u0142\u00f3wnie na tworzenie czerwonych krwinek, ale tak\u017ce na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej i gard\u0142a oraz na uk\u0142ad nerwowy. Typowym objawem niedoboru witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;jest posta\u0107 niedokrwisto\u015bci, kt\u00f3ra powoduje nadmierne powi\u0119kszenie czerwonych krwinek (niedokrwisto\u015b\u0107 megaloblastyczna). Charakterystyczne objawy obejmuj\u0105 blad\u0105 sk\u00f3r\u0119 i b\u0142ony \u015bluzowe oraz regresj\u0119 b\u0142ony \u015bluzowej jamy ustnej, j\u0119zyka i jelit, a tak\u017ce p\u00f3\u017aniejsze upo\u015bledzenie wch\u0142aniania sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych, jak r\u00f3wnie\u017c niespecyficzne objawy, takie jak og\u00f3lne os\u0142abienie, szybkie zm\u0119czenie i zawroty g\u0142owy.<sup>[9]<\/sup>&nbsp;<sup>[10]<\/sup>&nbsp;Niewystarczaj\u0105ca poda\u017c witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;prowadzi r\u00f3wnie\u017c do zwi\u0119kszenia st\u0119\u017cenia homocysteiny we krwi, co stanowi czynnik ryzyka rozwoju mia\u017cd\u017cycy i chor\u00f3b sercowo-naczyniowych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Druga grupa objaw\u00f3w spowodowanych niedoborem kobalaminy jest jeszcze powa\u017cniejsza. Nale\u017c\u0105 do nich uszkodzenia o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego, kt\u00f3re mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 zaburzeniami zmys\u0142\u00f3w (takimi jak \u201cuczucie szpilek i igie\u0142\u201d w d\u0142oniach, stopach i innych cz\u0119\u015bciach cia\u0142a), brak apetytu, op\u00f3\u017aniony refleks i zdolno\u015bci motoryczne, a tak\u017ce upo\u015bledzenie koordynacji ruchowej. Zaburzenia psychiczne, poczynaj\u0105c od dezorientacji i problem\u00f3w z pami\u0119ci\u0105, a ko\u0144cz\u0105c na psychozach i halucynacjach, mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c objawami niedoboru witaminy B<sub>12<\/sub>. Obie grupy objaw\u00f3w mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 niezale\u017cnie od siebie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-dzienne-zapotrzebowanie-na-witamine-b-12\">Dzienne zapotrzebowanie na witamin\u0119 B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chocia\u017c zalecenia dotycz\u0105ce spo\u017cycia witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od kraju, Departament ds. Zdrowia i Opieki Spo\u0142ecznej USA zaleca nast\u0119puj\u0105ce dzienne dawki dla os\u00f3b \u017cyj\u0105cych na diecie zachodniej:<sup>[11]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list is-style-proveg-b2c-leaf-green\">\n<li>Niemowl\u0119ta: 0.4-0.5 mikrograma<\/li>\n\n\n\n<li>Dzieci w wieku od 1 do 3 lat: 0.9 mikrograma<\/li>\n\n\n\n<li>Dzieci w wieku od 4 do 8 lat: 1.2 mikrograma<\/li>\n\n\n\n<li>Dzieci w wieku od 9 do 13 lat: 1.8 mikrograma<\/li>\n\n\n\n<li>Kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani powy\u017cej 14 roku \u017cycia: 2.4 mikrograma<\/li>\n\n\n\n<li>Kobiety w ci\u0105\u017cy: 2.6 mikrograma<\/li>\n\n\n\n<li>Kobiety karmi\u0105ce piersi\u0105: 2.8 mikrograma<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-wchlanianie-witaminy-b-12\">Wch\u0142anianie witaminy B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po spo\u017cyciu \u017cywno\u015b\u0107 pochodzenia zwierz\u0119cego jest wystawiona na dzia\u0142anie kwasu \u017co\u0142\u0105dkowego, co u\u0142atwia ekstrakcj\u0119 witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;z bia\u0142ek, z kt\u00f3rymi jest zwi\u0105zana.&nbsp;Suplementy diety natomiast zawieraj\u0105 kobalamin\u0119 w wolnej postaci cz\u0105steczki, a wch\u0142anianie witaminy B12 odbywa si\u0119 w dolnej cz\u0119\u015bci jelita cienkiego, gdzie wi\u0105\u017ce si\u0119 ona ze specjaln\u0105 cz\u0105steczk\u0105 transportuj\u0105c\u0105, tzw. czynnikiem wewn\u0119trznym \u017co\u0142\u0105dkowym. Czynnik wewn\u0119trzny \u017co\u0142\u0105dkowy to glikoproteina, kt\u00f3ra transportuje witamin\u0119 B12 do specjalnych receptor\u00f3w w b\u0142onie \u015bluzowej jelita, przez kt\u00f3re nast\u0119pnie trafia ona do kom\u00f3rek \u015bluz\u00f3wki. Natomiast suplementy diety zawieraj\u0105 kobalamin\u0119 w postaci wolnych cz\u0105steczek, a wch\u0142anianie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;zachodzi w dolnym jelicie cienkim, gdzie wi\u0105\u017ce si\u0119 ze specjaln\u0105 cz\u0105steczk\u0105 transportow\u0105, tzw. \u201cczynnikiem wewn\u0119trznym\u201d (czynnikiem Castle\u2019a). Jest to glikoproteina, kt\u00f3ra transportuje witamin\u0119 B<sub>12<\/sub>&nbsp;do specjalnych receptor\u00f3w w b\u0142onie \u015bluzowej jelit, przez kt\u00f3r\u0105 dociera ona do kom\u00f3rek \u015bluz\u00f3wki. Jednak liczba receptor\u00f3w czynnika wewn\u0119trznego \u017co\u0142\u0105dka jest ograniczona. Oko\u0142o 56% dawki doustnej 1 mikrograma witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;jest wch\u0142aniane. Wch\u0142anianie znacznie si\u0119 zmniejsza si\u0119, gdy pojemno\u015b\u0107 czynnika wewn\u0119trznego zostaje przekroczona. Szacuje si\u0119, \u017ce zdolno\u015b\u0107 absorpcji kobalaminy wynosi 1,5-2 mikrogram\u00f3w na posi\u0142ek.<sup>[12]<\/sup>&nbsp;Dopiero po up\u0142ywie kilku godzin receptory mog\u0105 wch\u0142on\u0105\u0107 dalsze ilo\u015bci witaminy B<sub>12<\/sub>.<sup>[13]<\/sup>&nbsp;<sup>[14]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli witamina B<sub>12<\/sub>&nbsp;jest dostarczana doustnie w bardzo du\u017cych ilo\u015bciach (co najmniej 200 mikrogram\u00f3w), oko\u0142o 1-2% dawki mo\u017ce dosta\u0107 si\u0119 do krwi poprzez dyfuzj\u0119 pasywn\u0105 przez \u015bcian\u0119 jelita.<sup>[15]<\/sup>&nbsp;Absorpcja przez b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej (na przyk\u0142ad pod j\u0119zykiem, rozpuszczenie w jamie ustnej) jest co najmniej tak samo skuteczna, jak doustna dawka witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;(bezpo\u015brednie po\u0142kni\u0119cie). W przypadku absorpcji przez b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej, o ile dawka jest wystarczaj\u0105co wysoka, wch\u0142anianie odbywa si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przez \u015bcian\u0119 jelita w wyniku cz\u0119\u015bciowego po\u0142kni\u0119cia.<sup>[16]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przyjmowanie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;\u2013 pocz\u0105wszy od dawki minimalnej 200 mikrogram\u00f3w \u2013 mo\u017cna zatem obliczy\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:*<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Absorpcja (w mikrogramach) = 1.5 + dawka\/100<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oko\u0142o 60% witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;(2000-5000 mikrogram\u00f3w) jest magazynowane w w\u0105trobie, innym wa\u017cnym magazynem s\u0105 nerki.<sup>[17]<\/sup>&nbsp;Pe\u0142ne zapasy witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;w organizmie mog\u0105 wystarczy\u0107 na 3-5 lat.<sup>[18]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-przyczyny-niedoboru-witaminy-b-12\">Przyczyny niedoboru witaminy B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;jest powodowany g\u0142\u00f3wnie przez:<sup>[19]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list is-style-proveg-b2c-leaf-green\">\n<li>Spo\u017cywanie pokarm\u00f3w zawieraj\u0105cych zbyt ma\u0142o witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;by pokry\u0107 dzienne zapotrzebowanie,<\/li>\n\n\n\n<li>Fizyczn\u0105 niezdolno\u015b\u0107 do prawid\u0142owego wykorzystania wch\u0142oni\u0119tej witaminy B<sub>12<\/sub>,<\/li>\n\n\n\n<li>Wy\u017csze ni\u017c na og\u00f3\u0142 zu\u017cycie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;przez organizm.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c spowodowany przez niekt\u00f3re choroby. Przewlek\u0142e zapalenie b\u0142ony \u015bluzowej \u017co\u0142\u0105dka oraz cz\u0119\u015bciowe lub ca\u0142kowite chirurgiczne usuni\u0119cie \u017co\u0142\u0105dka mog\u0105 powodowa\u0107 deficyt wewn\u0119trznego czynnika \u017co\u0142\u0105dkowego, kt\u00f3ry jest kluczowy dla wch\u0142aniania witaminy B<sub>12<\/sub>.<sup>[20]<\/sup>&nbsp;<sup>[21]<\/sup>&nbsp;Przyjmowanie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;z fortyfikowan\u0105 \u017cywno\u015bci\u0105 lub z doustnie spo\u017cywanymi suplementami diety jest powa\u017cnie utrudnione u os\u00f3b z tymi dolegliwo\u015bciami.<sup>[22]<\/sup>&nbsp;W takich przypadkach zaleca si\u0119 podj\u0119zykowe podanie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;lub domi\u0119\u015bniowe podawanie przez wstrzykni\u0119cie (patrz punkt dotycz\u0105cy suplement\u00f3w witaminy B<sub>12<\/sub>). R\u00f3wnie\u017c leki mog\u0105 mie\u0107 negatywny wp\u0142yw na wch\u0142anianie witaminy B<sub>12<\/sub>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-niedobor-witaminy-b-12-nbsp-w-populacji\">Niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;w populacji<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u0142\u00f3wnymi grupami ryzyka niedoboru witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;s\u0105 weganie (i niekt\u00f3rzy wegetarianie), osoby starsze,<sup>[23]<\/sup>&nbsp;osoby z chorobami przewodu pokarmowego oraz kobiety w ci\u0105\u017cy i karmi\u0105ce piersi\u0105, a tak\u017ce alkoholicy i palacze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Funkcjonalny niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;zosta\u0142 zdiagnozowany u 10-30% zdrowych os\u00f3b powy\u017cej 65 roku \u017cycia,<sup>[24]<\/sup>&nbsp;<sup>[25]<\/sup>&nbsp;oraz u 5-7% m\u0142odszych os\u00f3b.<sup>[26]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-witamina-b-12-biodostepnosc-i-wystepowanie-w-zywnosci\">Witamina B<sub>12<\/sub>: Biodost\u0119pno\u015b\u0107 i wyst\u0119powanie w \u017cywno\u015bci<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pokarm\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego zawiera witamin\u0119 B<sub>12<\/sub>. Aby zapewni\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 poda\u017c, zwierz\u0119tom przeznaczonym na mi\u0119so podaje si\u0119 witamin\u0119 B<sub>12<\/sub>&nbsp;poprzez wzbogacon\u0105 pasz\u0119.<a><sup>[2<\/sup><\/a><sup>7<\/sup><a><sup>]<\/sup><\/a>&nbsp;Wyst\u0119powanie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;w warzywach korzeniowych i bulwiastych lub w fermentowanej \u017cywno\u015bci, takiej jak kiszona kapusta i fermentowane produkty sojowe, jest mo\u017cliwe, ale niewystarczaj\u0105ce, aby w znacznym stopniu przyczyni\u0107 si\u0119 do zaopatrzenia w t\u0119 witamin\u0119. Opinie przeciwne nie maj\u0105 poparcia naukowego.<sup>[28]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niekt\u00f3re pokarmy ro\u015blinne s\u0105 wzbogacone o kobalamin\u0119. Nale\u017c\u0105 do nich r\u00f3\u017cne produkty sojowe, muesli, p\u0142atki kukurydziane, soki owocowe i alternatywy dla mi\u0119sa.<sup>[29]<\/sup>&nbsp;Dostarczanie organizmowi witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;mo\u017cna poprawi\u0107 poprzez spo\u017cywanie tych wzbogaconych produkt\u00f3w spo\u017cywczych, ale nie zawsze pokrywa to codzienne zapotrzebowanie.<sup>[30]<\/sup>&nbsp;Ponadto prawo UE dotycz\u0105ce produkcji \u017cywno\u015bci ekologicznej zabrania wzbogacania jej witamin\u0105 B<sub>12<\/sub>. Ekologiczna wega\u0144ska \u017cywno\u015b\u0107 z kraj\u00f3w UE nie zawiera wi\u0119c kobalaminy.<sup>[31]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-badanie-witaminy-b-12-markery-krwi-stosowane-do-oznaczania-poziomu-witaminy-b-12\">Badanie witaminy B<sub>12<\/sub>: markery krwi stosowane do oznaczania poziomu witaminy B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ze wzgl\u0119du na zdolno\u015b\u0107 organizmu do magazynowania witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;przez d\u0142ugi czas, mo\u017ce up\u0142yn\u0105\u0107 wiele lat, zanim objawy kliniczne jej niedoboru stan\u0105 si\u0119 widoczne. D\u0142ugoterminowy stan zapas\u00f3w witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;w organizmie mo\u017cna okre\u015bli\u0107 za pomoc\u0105 analizy krwi. Nale\u017cy zbada\u0107 r\u00f3\u017cne warto\u015bci dotycz\u0105ce metabolizmu kobalaminy, zw\u0142aszcza holo-transkobalaminy II (holo TC II). Samo badanie zawarto\u015bci krwi w witaminie B<sub>12<\/sub>&nbsp;nie jest odpowiedni\u0105 metod\u0105 wiarygodnej oceny stanu zapasu organizmu, poniewa\u017c funkcjonalny niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;mo\u017ce ju\u017c by\u0107 obecny w kom\u00f3rkach organizmu, nawet je\u015bli zawarto\u015b\u0107 witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;we krwi jest prawid\u0142owa. Najwcze\u015bniejszym wska\u017anikiem niedoboru jest niska warto\u015b\u0107 holo TC II. To bia\u0142ko transportowe wi\u0105\u017ce si\u0119 z witamin\u0105 B<sub>12<\/sub>&nbsp;i udost\u0119pnia j\u0105 kom\u00f3rkom organizmu. Poni\u017csza tabela przedstawia zakres referencyjny dla holo TC II, kt\u00f3ry mo\u017cna wykorzysta\u0107 do okre\u015blenia niedoboru witaminy B<sub>12<\/sub>.<sup>[32]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>holoTC II pikomole\/litr<\/strong><\/td><td><strong>Interpretacja<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>&gt;50<\/strong><\/td><td>Niedob\u00f3r witaminy B12 ma\u0142o prawdopodobny<\/td><\/tr><tr><td><strong>35-50<\/strong><\/td><td>Konieczna jest dalsza ocena medyczna<\/td><\/tr><tr><td><strong>&lt;35<\/strong><\/td><td>Niedob\u00f3r witaminy B12 prawdopodobny<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u017celi sama warto\u015b\u0107 holo TC II jest niewystarczaj\u0105ca do ustalenia, czy istnieje niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>, nale\u017cy w surowicy krwi oznaczy\u0107 zawarto\u015b\u0107 homocysteiny (na czczo) i kwasu metylomalonowego. Niedob\u00f3r witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;objawia si\u0119 zwi\u0119kszon\u0105 zawarto\u015bci\u0105 homocysteiny (powy\u017cej 12 mikromoli\/litr) i kwasu metylomalonowego (powy\u017cej 260 nanomoli\/litr).<sup>[33]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-suplementacja-witaminy-b-12-nbsp-na-diecie-weganskiej-wegetarianskiej\">Suplementacja witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;na diecie wega\u0144skiej \/ wegetaria\u0144skiej<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dieta wegetaria\u0144ska mo\u017ce zapewni\u0107 odpowiedni\u0105 poda\u017c witaminy B<sub>12<\/sub>. Jednak w r\u00f3\u017cnych badaniach wykazano, \u017ce ich uczestnicy b\u0119d\u0105cy na diecie wegetaria\u0144skiej spo\u017cywali \u015brednio tylko 1,7-2,5 mikrograma witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;dziennie, co jest nieco poni\u017cej zalecanej dawki.<sup>[34]<\/sup>&nbsp;<sup>[35]<\/sup>&nbsp;Je\u015bli diety wega\u0144skiej nie uzupe\u0142nia si\u0119 suplementami diety lub gdy spo\u017cywa si\u0119 niedostateczn\u0105 ilo\u015b\u0107 \u017cywno\u015bci wzbogaconej w witamin\u0119 B<sub>12<\/sub>, spodziewane spo\u017cycie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;wynosi 0 mikrogram\u00f3w dziennie. W zwi\u0105zku z tym w wielu badaniach weganie wykazuj\u0105 niewystarczaj\u0105c\u0105 poda\u017c witaminy B<sub>12<\/sub>.<sup>[36]<\/sup>&nbsp;<sup>[37]<\/sup>&nbsp;<sup>[38]<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak wi\u0119c, stosuj\u0105c diet\u0119 wega\u0144sk\u0105 \/ wegetaria\u0144sk\u0105, nale\u017cy zapewni\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 poda\u017c witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;poprzez \u017cywno\u015b\u0107 fortyfikowan\u0105 i suplementy diety w postaci np. tabletek, kropli lub pasty do z\u0119b\u00f3w z witamin\u0105 B<sub>12<\/sub>. Kobiety w ci\u0105\u017cy i karmi\u0105ce piersi\u0105 powinny zwraca\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na spo\u017cywanie odpowiedniej ilo\u015bci witaminy B<sub>12<\/sub>, aby zapewni\u0107 dzieciom odpowiedni\u0105 poda\u017c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-suplementy-witaminy-b-12\">Suplementy witaminy B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><strong>Dlaczego musimy bra\u0107 suplementy<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludzie \u2013 i zwierz\u0119ta \u2013 czerpi\u0105 witamin\u0119 B<sub>12<\/sub>&nbsp;z naturalnych \u017ar\u00f3de\u0142 od setek tysi\u0119cy lat, jedz\u0105c ro\u015bliny, kt\u00f3re nadal maj\u0105 na sobie kawa\u0142ki ziemi, a tak\u017ce pij\u0105c wod\u0119 z rzeki, kt\u00f3ra zawiera wod\u0119 przep\u0142ywaj\u0105c\u0105 wcze\u015bniej przez gleb\u0119. Dzisiaj jednak myjemy nasze owoce i warzywa tak dobrze, a nasze og\u00f3lne \u015brodowisko \u2013 w tym gleba rolnicza \u2013 jest tak wysterylizowane, \u017ce nie mamy ju\u017c kontaktu z wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015bci\u0105 \u201cbrudu\u201d, aby zapewni\u0107 sobie t\u0105 drog\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 poda\u017c witaminy B<sub>12<\/sub>. W\u0142a\u015bnie dlatego konieczne jest przyjmowanie suplement\u00f3w witaminy B<sub>12<\/sub>. Jest ona w prosty spos\u00f3b wytwarzana poprzez fermentacj\u0119 bakteryjn\u0105 i mo\u017ce by\u0107 bezpiecznie w\u0142\u0105czona do codziennej diety.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><strong>Uzupe\u0142nianie witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;suplementami do stosowania doustnego (tabletki, kapsu\u0142ki) lub podj\u0119zykowo (tabletki do ssania, krople, spraye)<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie zaleca si\u0119 stosowania multiwitamin, poniewa\u017c witamina B<sub>12<\/sub>&nbsp;mo\u017ce rozk\u0142ada\u0107 si\u0119 w obecno\u015bci witaminy C i miedzi. Za to samodzielne suplementy witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;mog\u0105 by\u0107 bardzo skuteczne. Wed\u0142ug bada\u0144 nie ma znacz\u0105cej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy podj\u0119zykowym lub doustnym przyjmowaniem witaminy B<sub>12<\/sub>.<a><sup>[39]<\/sup><\/a>&nbsp;<a><sup>[40]<\/sup><\/a>&nbsp;Wska\u017aniki wch\u0142aniania dla dawek 50 mikrogram\u00f3w, 200 mikrogram\u00f3w i 1000 mikrogram\u00f3w wynosz\u0105 odpowiednio oko\u0142o 1,5 mikrograma, 3,5 mikrograma i 11,5 mikrograma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><strong>Pasta do z\u0119b\u00f3w z witamin\u0105 B<sub>12<\/sub><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedn\u0105 z form skutecznej suplementacji witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;jest u\u017cywanie pasty do z\u0119b\u00f3w wzbogaconej w t\u0119 witamin\u0119. Badanie wykaza\u0142o, \u017ce mo\u017ce ona znacznie poprawi\u0107 poziom witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;u os\u00f3b, kt\u00f3re my\u0142y ni\u0105 z\u0119by dwa razy dziennie w ci\u0105gu 12 tygodni. Pasta u\u017cywana w tym badaniu zosta\u0142a wzbogacona o 100 mikrogram\u00f3w cyjanokobalaminy na gram.<a><sup>[41]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><strong>Domi\u0119\u015bniowe zastrzyki witaminy B<sub>12<\/sub><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w domi\u0119\u015bniowe zastrzyki od dawna stanowi\u0105 standardowe leczenie niedoboru witaminy B<sub>12<\/sub>. Jednak ostatnie badania nie wykaza\u0142y znacz\u0105cej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przyjmowaniem witaminy B<sub>12<\/sub>&nbsp;w postaci doustnej a domi\u0119\u015bniowej.<a><sup>[42]<\/sup><\/a>&nbsp;U pacjent\u00f3w cierpi\u0105cych na anemi\u0119 z\u0142o\u015bliw\u0105 (chorob\u0119 autoimmunologiczn\u0105) najskuteczniejsz\u0105 form\u0105 suplementacji jest zastrzyk domi\u0119\u015bniowy.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Rady od ProVeg dla optymalnej suplementacji witamin\u0105 B<sub>12<\/sub><\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list is-style-proveg-b2c-leaf-green\">\n<li>Weganie i wegetarianie powinni regularnie sprawdza\u0107 poziom witaminy B<sub>12<\/sub>.<\/li>\n\n\n\n<li>Osoby przestrzegaj\u0105ce diety wega\u0144skiej powinny regularnie przyjmowa\u0107 suplementy diety w celu zapewnienia odpowiedniej poda\u017cy witaminy B<sub>12<\/sub>.<\/li>\n\n\n\n<li>Aby okre\u015bli\u0107 odpowiedni\u0105 doz\u0119, nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 zar\u00f3wno zapotrzebowanie na witamin\u0119 B<sub>12<\/sub>, jak i dawk\u0119 suplementu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Absorpcja czynnika wewn\u0119trznego jest podawana jako 1,5 mikrograma, podczas gdy druga cz\u0119\u015b\u0107 reprezentuje procent absorpcji przez dyfuzj\u0119 pasywn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Artyku\u0142 ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarskiej. W przypadku w\u0105tpliwo\u015bci skonsultuj si\u0119 z lekarzem lub dietetykiem. Nie odstawiaj lek\u00f3w bez konsultacji ze specjalist\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-zrodla\">\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Food Safety Authority (2006): Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals. European Food Safety Authority p.45<\/li>\n\n\n\n<li>Neil, E. &amp; Marsh, G. (1999): Coenzyme B<sub>12<\/sub>&nbsp;(cobalamin)-dependent enzymes, Essays In Biochemistry, Volume 34, Page 139-154.. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/10730193&nbsp;[05.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>World Health Organization &amp; Food and Agriculture Organization of the United Nations (2004): Vitamin and mineral requirements in human nutrition. World Health Organization; FAO p.279<\/li>\n\n\n\n<li>O\u2019Leary, F. &amp; Samman, S. (2010): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;in Health and Disease, Nutrients, Volume 2, Page 299-316. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3257642\/&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Fang, H., Kang, J., Zhang, D. (2017): Microbial production of vitamin B12: a review and future perspectives. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC5282855\/&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Elmadfa, I. &amp; C. Leitzmann (2015): Ern\u00e4hrung des Menschen. Verlag Eugen Ulmer p.478<\/li>\n\n\n\n<li>Ledochowski, M. (2010): Klinische Ern\u00e4hrungsmedizin. Springer-Verlag Vienna p.252<\/li>\n\n\n\n<li>Elmadfa, I. &amp; C. Leitzmann (2015): Ern\u00e4hrung des Menschen. Verlag Eugen Ulmer pp.478<\/li>\n\n\n\n<li>Biesalski, H. K. et al. (2017): Taschenatlas Ern\u00e4hrung. Georg Thieme Verlag p.201<\/li>\n\n\n\n<li>Truswell, A. S. (2007): Vitamin B<sub>12<\/sub>. Nutrition &amp; Dietetics. 64, S120\u2013S125. Available at&nbsp;http:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/10.1111\/j.1747-0080.2007.00198.x\/epdf&nbsp;[07.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>U.S. Department of Health &amp; Human Services (2018): Vitamin B<sub>12<\/sub>. Available at&nbsp;https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/VitaminB<sub>12<\/sub>-HealthProfessional\/ [05.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Scott JM (1997): Bioavailability of vitamin B<sub>12<\/sub>, Eur J Clin Nutr. 1997 Jan; 51 Suppl 1:S49-53<\/li>\n\n\n\n<li>Fenech, M. (2012): Folate (vitamin B9) and vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;and their function in the maintenance of nuclear and mitochondrial genome integrity. Mutation Research\/Fundamental and Molecular<\/li>\n\n\n\n<li>Biesalski, H. K. et al. (2017): Taschenatlas Ern\u00e4hrung. Georg Thieme Verlag p.200<\/li>\n\n\n\n<li>Chan, C. Q. H., Low, L. L. &amp; Lee, K. H. (2016): Oral Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;Replacement for the Treatment of Pernicious Anemia. Front Med (Lausanne), 3:38<\/li>\n\n\n\n<li>Sharabi, A., Cohen, E., Sulkes, J. and Garty, M. (2003), Replacement therapy for vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;deficiency: comparison between the sublingual and oral route. British Journal of Clinical Pharmacology, 56: 635\u2013638. doi: 10.1046\/j.1365-2125.2003.01907.x<\/li>\n\n\n\n<li>Fenech, M. (2012): Folate (vitamin B9) and vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;and their function in the maintenance of nuclear and mitochondrial genome integrity. Mutation Research\/Fundamental and Molecular<\/li>\n\n\n\n<li>Vivien M. Hodgesa, Susan Raineya, Terence R. Lappin a, A. Peter Maxwell (2007): Pathophysiology of anemia and erythrocytosis, p.142. Available at&nbsp;https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/6182948_Pathophysiology_of_anemia_and_erythrocytosis&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Fiona O\u2019Leary and Samir Samman (2010): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;in Health and Disease<br>Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3257642\/&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Obeid R, Schorr H, Eckert R, Herrmann W. (2008): Causes and Early Diagnosis of Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;Deficiency Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC2696961\/&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Obeid R, Schorr H, Eckert R, Herrmann W. (2004): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;status in the elderly as judged by available biochemical markers. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/14709663&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Sharabi, A., Cohen, E., Sulkes, J. and Garty, M. (2003), Replacement therapy for vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;deficiency: comparison between the sublingual and oral route. British Journal of Clinical Pharmacology, p635\u2013638<\/li>\n\n\n\n<li>Obeid R, Schorr H, Eckert R, Herrmann W. (2004): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;status in the elderly as judged by available biochemical markers. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/14709663&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Herrmann W, Obeid R, Schorr H, Geisel J (2005\/6): The usefulness of holotranscobalamin in predicting vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;status in different clinical settings. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/15720207?dopt=Abstract&nbsp;[20.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Herrmann W, Schorr H, Bodis M et al. ( 2000): Role of homocysteine, cystathionine and methylmalonic acid measurement for diagnosis of vitamin deficiency in high-aged subjects. Eur J Clin Invest. Online unter&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/11122323?dopt=Abstract&nbsp;[20.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Herrmann W, Obeid R, Schorr H, Geisel J (2003): Functional vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;deficiency and determination of holotranscobalamin in populations at risk. Clin Chem Lab Med. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/14656029?dopt=Abstract&nbsp;[20.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Das Europ\u00e4ische Parlament und der Rat der Europ\u00e4ischen Union (2003): VERORDNUNG (EG) Nr. 1831\/2003 DES EUROP\u00c4ISCHEN PARLAMENTS UND DES RATES vom 22. September 2003 \u00fcber Zusatzstoffe zur Verwendung in der Tierern\u00e4hrung. Available at&nbsp;http:\/\/eur-lex.europa.eu\/LexUriServ\/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:268:0029:0043:de:PDF&nbsp;[20.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Berger I (2009): Vitamin B<sub>12<\/sub>-Mangel bei veganer Ern\u00e4hrung: Mythen und Realit\u00e4ten aufgezeigt anhand einer empirischen Studie. Ibidem, Stuttgart, p.34-55<\/li>\n\n\n\n<li>Academy of Nutrition and Dietetics (2017): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;in Vegetarian Diets. Available at&nbsp;https:\/\/vegetariannutrition.net\/docs\/B<sub>12<\/sub>-Vegetarian-Nutrition.pdf [20.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Pawlak, R, Phd RD., Academy of Nutrition and Dietetics (2017): Vegetarian Nutrition. Available at&nbsp;https:\/\/vegetariannutrition.net\/docs\/B<sub>12<\/sub>-Vegetarian-Nutrition.pdf [21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Europ\u00e4ische Union (2007): Verordnung (EG) Nr. 834\/2007 (\u00d6ko-Verordnung). Available at&nbsp;http:\/\/eur-lex.europa.eu\/legal-content\/DE\/TXT\/PDF\/?uri=uriserv:OJ.L_.2007.189.01.0001.01.DEU&nbsp;[21.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Pawlak, R. et al. (2013): How prevalent is vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;deficiency among vegetarians? Nutrition Reviews. 71, p.110\u2013117<\/li>\n\n\n\n<li>Green R. (2011): Indicators for assessing folate and vitamin B-12 status and for monitoring the efficacy of intervention strategies, Am J Clin Nutr. 94(2). Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3142735\/&nbsp;[07.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Davey GK, Spencer EA, Appleby PN, Allen NE et al. (2003): EPIC-Oxford: lifestyle characteristics and nutrient intakes in a cohort of 33 883 meat-eaters and 31 546 non meat-eaters in the UK. Public Health Nutr 6 (3), p.259-69<\/li>\n\n\n\n<li>Koebnick C, Hoffmann I, Dagnelie PC, Heins UA et al. (2004): Long-term ovo-lacto vegetarian diet impairs vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;status in pregnant women. J Nutr 134 (12), Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/15570032&nbsp;[07.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Majchrzak D, Singer I, M\u00e4nner M, Rust P et al. (2006): B-vitamin status and concentrations of homocysteine in Austrian omnivores, vegetarians and vegans. Ann Nutr Metab 50 (6), 485-91 Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/16988496&nbsp;[07.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Elmadfa I, Singer I (2009): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;and homocysteine status among vegetarians: a global perspective. Am J Clin Nutr 89 (5 Suppl), 1693S-1698S Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/19357223&nbsp;[07.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Herrmann W, Schorr H, Obeid R, Geisel J (2003): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;status, particularly holotranscobalamin II and methylmalonic acid concentrations, and hyperhomocysteinemia in vegetarians. Am J Clin Nutr 78 (1), 131-6 Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/12816782&nbsp;[07.03.2018]<\/li>\n\n\n\n<li>Sharabi, A. et al. (2003): Replacement therapy for vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;deficiency: comparison between the sublingual and oral route: Sublingual vs. oral vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;replacement. British Journal of Clinical Pharmacology. 56, p.635\u2013638<\/li>\n\n\n\n<li>Yazaki, Y. et al. (2006): A Single-Center, Double-Blinded, Randomized Controlled Study to Evaluate the Relative Efficacy of Sublingual and Oral Vitamin B-Complex Administration in Reducing Total Serum Homocysteine Levels<\/li>\n\n\n\n<li>Institut f\u00fcr alternative und nachhaltige Ern\u00e4hrung &amp; Dr. Markus Keller (2016): Vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;angereichtertes Zahngel f\u00fcr Vegetarier: Alternative zu Nahrungserg\u00e4nzungen und Injektionen? Available at:&nbsp;https:\/\/www.bzfe.de\/_data\/files\/eifonline_11_2016_zahncreme_B<sub>12<\/sub>_final.pdf [Accessed: 25.10.2017]<\/li>\n\n\n\n<li>Josep Vidal-Alaball, Christopher Butler, Rebecca Cannings-John, Andrew Goringe, Kerry Hood, Andrew McCaddon, Ian McDowell, Alexandra Papaioannou (2005): Oral vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;versus intramuscular vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;for vitamin B<sub>12<\/sub>&nbsp;deficiency. Available at&nbsp;https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC5112015\/&nbsp;[21.03.2018]<br><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Witamina B12 pe\u0142ni wa\u017cne funkcje w ludzkim organizmie i jest niezb\u0119dna do prawid\u0142owego funkcjonowania. Jest ona wytwarzana wy\u0142\u0105cznie przez mikroorganizmy&hellip;<\/p>\n","protected":false},"featured_media":160798,"parent":160890,"menu_order":0,"template":"pv-article","meta":{"_acf_changed":false,"wprm-recipe-roundup-name":"","wprm-recipe-roundup-description":"","_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","pv_custom_js":"","pv_post_preview_title":"","_FSMCFIC_featured_image_caption":"","_FSMCFIC_featured_image_nocaption":"","_FSMCFIC_featured_image_hide":"","_exclude_from_search":false},"categories":[973,970],"tags":[],"class_list":["post-160817","five-pros","type-five-pros","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-pro-zdrowie","category-zdrowie"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v28.3 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej - ProVeg Polska<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 witamin\u0119 b12 na diecie wega\u0144skiej i wegetaria\u0144skiej? Zapraszamy do przeczytania naszego artyku\u0142u na ten temat.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 witamin\u0119 b12 na diecie wega\u0144skiej i wegetaria\u0144skiej? Zapraszamy do przeczytania naszego artyku\u0142u na ten temat.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ProVeg Polska\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-07T10:38:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2025\/07\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1253\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"1 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/\",\"name\":\"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej - ProVeg Polska\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/12\\\/2025\\\/07\\\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg\",\"datePublished\":\"2025-07-17T12:06:47+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-07T10:38:25+00:00\",\"description\":\"Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 witamin\u0119 b12 na diecie wega\u0144skiej i wegetaria\u0144skiej? Zapraszamy do przeczytania naszego artyku\u0142u na ten temat.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/12\\\/2025\\\/07\\\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/12\\\/2025\\\/07\\\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg\",\"width\":2048,\"height\":1253},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/niedobory-witaminy-b12\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Pro Zdrowie\",\"item\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/5-pros\\\/pro-zdrowie\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/\",\"name\":\"ProVeg Polska\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/#organization\",\"name\":\"ProVeg Polska\",\"url\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/12\\\/2024\\\/09\\\/logo-proveg.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/12\\\/2024\\\/09\\\/logo-proveg.svg\",\"width\":126,\"height\":32,\"caption\":\"ProVeg Polska\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/proveg.org\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej - ProVeg Polska","description":"Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 witamin\u0119 b12 na diecie wega\u0144skiej i wegetaria\u0144skiej? Zapraszamy do przeczytania naszego artyku\u0142u na ten temat.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej","og_description":"Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 witamin\u0119 b12 na diecie wega\u0144skiej i wegetaria\u0144skiej? Zapraszamy do przeczytania naszego artyku\u0142u na ten temat.","og_url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/","og_site_name":"ProVeg Polska","article_modified_time":"2026-01-07T10:38:25+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1253,"url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2025\/07\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"1 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/","url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/","name":"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej - ProVeg Polska","isPartOf":{"@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2025\/07\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg","datePublished":"2025-07-17T12:06:47+00:00","dateModified":"2026-01-07T10:38:25+00:00","description":"Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 witamin\u0119 b12 na diecie wega\u0144skiej i wegetaria\u0144skiej? Zapraszamy do przeczytania naszego artyku\u0142u na ten temat.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/#primaryimage","url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2025\/07\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg","contentUrl":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2025\/07\/Healthy-food-2048x1253-1.jpeg","width":2048,"height":1253},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/niedobory-witaminy-b12\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/proveg.org\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Pro Zdrowie","item":"https:\/\/proveg.org\/pl\/5-pros\/pro-zdrowie\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Niedobory witaminy B12: Objawy i profilaktyka w diecie ro\u015blinnej"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/#website","url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/","name":"ProVeg Polska","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/proveg.org\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/#organization","name":"ProVeg Polska","url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2024\/09\/logo-proveg.svg","contentUrl":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/12\/2024\/09\/logo-proveg.svg","width":126,"height":32,"caption":"ProVeg Polska"},"image":{"@id":"https:\/\/proveg.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/five-pros\/160817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/five-pros"}],"about":[{"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/five-pros"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/five-pros\/160817\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":160837,"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/five-pros\/160817\/revisions\/160837"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/five-pros\/160890"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/160798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=160817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=160817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/proveg.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=160817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}