Dlaczego dywersyfikacja źródeł białka powinna znaleźć się w strategii każdej sieci handlowej

Dlaczego równowaga między białkiem roślinnym i zwierzęcym jest dziś ważniejsza niż kiedykolwiek

Współcześni detaliści ponoszą odpowiedzialność, która wykracza daleko poza same kasy sklepowe. Supermarkety i sieci spożywcze to już nie tylko miejsca zakupów – coraz częściej dostrzegają one swój rosnący wpływ na sposób odżywiania się społeczeństwa oraz na kształtowanie norm kulturowych. Znajdując się na styku zdrowia publicznego, zrównoważonego rozwoju środowiskowego i wyników biznesowych, handel detaliczny ma wyjątkową zdolność kierowania wzorcami konsumpcji w sposób, który wspiera zarówno cele społeczne, jak i wzrost gospodarczy.

W centrum tej odpowiedzialności znajduje się koncepcja, którą każdy profesjonalista z branży retail powinien dziś rozumieć: dywersyfikacja źródeł białka. Nie jest to już temat, który może pozostawać wyłącznie w gestii zespołów ds. zrównoważonego rozwoju. Wymaga on uwagi działów zakupów, zarządzania kategorią, marketingu, strategii, a coraz częściej również zarządów firm.

Najprościej mówiąc, dywersyfikacja białka oznacza ponowne zrównoważenie proporcji między białkiem pochodzenia zwierzęcego, roślinnego oraz nowymi źródłami białka w systemie żywnościowym. Dla detalistów oznacza to mierzenie i aktywne zmienianie struktury sprzedaży białka tak, aby białka roślinne – takie jak rośliny strączkowe, tofu czy roślinne alternatywy mięsa i nabiału – odgrywały większą rolę obok, a w niektórych przypadkach zamiast, białka zwierzęcego w asortymencie, na półkach sklepowych i w koszykach zakupowych klientów.

Biorąc pod uwagę, że przykładowo 96% całej sprzedaży artykułów spożywczych w Wielkiej Brytanii odbywa się poprzez supermarkety¹, jasne jest, że decyzje detalistów dotyczące asortymentu, cen, promocji czy marketingu robią znacznie więcej niż tylko napędzają krótkoterminową sprzedaż. Utrwalają one wzorce konsumpcji, które mają dalekosiężne konsekwencje dla zdrowia publicznego, zmian klimatu i utraty bioróżnorodności.

Dlaczego dywersyfikacja źródeł białka ma znaczenie

Systemy żywnościowe odpowiadają za około jedną trzecią globalnych emisji gazów cieplarnianych, a produkty pochodzenia zwierzęcego stanowią nieproporcjonalnie dużą część tej sumy².

Dla detalistów ta nierównowaga jest bezpośrednio widoczna w ich profilach emisyjnych – około 90% emisji handlu detalicznego przypada zazwyczaj na zakres Scope 3, w dużej mierze generowany przez rolnicze łańcuchy dostaw³.

W miarę jak sieci handlowe wyznaczają coraz bardziej ambitne cele klimatyczne, wielu z nich zaczyna dostrzegać trudną prawdę: znaczące ograniczenie emisji nie będzie możliwe bez zmiany struktury źródeł białka w łańcuchach dostaw. Jednocześnie popyt ze strony handlu detalicznego wysyła silne sygnały w górę łańcucha wartości. Zmiana sposobu pozyskiwania białka może wpływać na to, jakie uprawy wybierają rolnicy, wspierać dywersyfikację produkcji rolnej, zwiększać odporność systemów żywnościowych i umożliwiać bardziej zrównoważone modele biznesowe w rolnictwie.

Dlatego właśnie dywersyfikacja źródeł białka staje się kluczowym wskaźnikiem wiarygodności klimatycznej i strategicznego przywództwa w handlu detalicznym. Potwierdza to pierwszy ranking Superlist Environment Europe 2026. Detaliści, którzy mierzą, publicznie ujawniają i aktywnie zarządzają strukturą źródeł białka w sprzedaży, są coraz częściej postrzegani jako poważnie podchodzący do redukcji emisji Scope 3 oraz do dostosowania działalności do wiedzy naukowej o klimacie. Ci, którzy ignorują ten temat, ryzykują pozostanie w tyle.

Co ważne, klimat to tylko część obrazu. Zmienia się również popyt konsumencki. Coraz większa grupa klientów – szczególnie osób dbających o zdrowie oraz tzw. fleksitarian – aktywnie stara się włączać do swojej diety więcej produktów roślinnych⁴. Diety bogate w rośliny są zwykle bardziej zasobne w błonnik i wiążą się z niższym ryzykiem chorób serca, cukrzycy i innych chorób cywilizacyjnych⁵. Te względy zdrowotne coraz częściej wpływają na decyzje zakupowe w różnych grupach wiekowych i dochodowych.

Dlaczego inwestowanie w produkty roślinne ma sens biznesowy

Dla detalistów inwestowanie w produkty roślinne nie jest wyłącznie działaniem na rzecz zrównoważonego rozwoju – to także długoterminowa strategia komercyjna. Rozwijanie oferty opartej na produktach roślinnych poprzez nowe produkty lub reformulację istniejących pomaga detalistom nadążać za zmieniającymi się preferencjami konsumentów, wyróżniać się na konkurencyjnych rynkach i budować unikalną propozycję wartości.

Może to przyjmować różne formy – od współpracy z rozwijającymi się markami roślinnymi po rozszerzanie oferty marek własnych. Oba podejścia sygnalizują innowacyjność i elastyczność wobec zmian rynkowych, jednocześnie wzmacniając wiarygodność kategorii i zaufanie klientów.

Co ważne, strategie oparte na większym udziale produktów roślinnych nie są zarezerwowane wyłącznie dla segmentu premium. Dyskonty pokazują, że wzrost sprzedaży produktów roślinnych można osiągnąć na dużą skalę i przy zachowaniu marż. Przykładowo Lidl GB odnotował bardzo dobre wyniki po konsekwentnych inwestycjach w swoją markę własną Vemondo. W ubiegłym roku sieć ogłosiła, że przekroczyła pierwotny cel na 2025 rok – zwiększenia sprzedaży produktów bezmięsnych i alternatyw dla mleka o 400% – osiągając wzrost na poziomie 694%. Było to następstwem zobowiązania Lidl GB do zwiększenia udziału białka roślinnego do 25% całkowitej sprzedaży białka do 2030 roku.

Inwestycje w produkty roślinne wspierają również cele detalistów związane ze zdrowiem i żywieniem. Niedawne wprowadzenie przez Marks & Spencer linii produktów bogatych w błonnik pokazuje, jak ukierunkowana innowacja produktowa może pomagać klientom spełniać zalecenia dietetyczne, a jednocześnie wzmacniać wizerunek sieci jako promotora zdrowego odżywiania.

Dla detalistów, którzy nie podejmą działań, ryzyko rośnie. Obejmuje ono ryzyko klimatyczne wynikające z niewystarczającej redukcji emisji, ryzyko regulacyjne związane z zaostrzaniem standardów zdrowotnych i środowiskowych przez rządy, a także ryzyko biznesowe, gdy konkurenci zdobywają udział w rynku dzięki bardziej innowacyjnej i zdywersyfikowanej ofercie.

Od ambicji do działania

Dla wielu detalistów punktem wyjścia jest pomiar. Bez jasnego zrozumienia proporcji między sprzedażą białka zwierzęcego i roślinnego nie da się wyznaczyć wiarygodnych celów ani monitorować postępów.

Detaliści będący liderami w dywersyfikacji źródeł białka podejmują już kilka konkretnych kroków:

• Mierzenie i publiczne ujawnianie struktury sprzedaży białka, aby budować wiarygodność i odpowiedzialność.
• Wyznaczanie celów z określonym horyzontem czasowym, zgodnych z modelami naukowymi, takimi jak dieta Planetary Health Diet opracowana przez EAT-Lancet, która rekomenduje proporcję co najmniej 75:25 produktów roślinnych do zwierzęcych w zdrowej i zrównoważonej diecie.
• Włączenie dywersyfikacji białka do strategii klimatycznych i biznesowych, łącząc cele dotyczące białka z redukcją emisji, wynikami zdrowotnymi i bodźcami komercyjnymi.
• Przekładanie celów na konkretne działania, takie jak promocje, polityka cenowa, ekspozycja produktów w sklepie, rozwój nowych produktów (NPD) czy reformulacja – czyli praktyczne narzędzia wpływające na wybory konsumentów i pomagające osiągnąć wyznaczone cele.

Jak mierzyć dywersyfikację źródeł białka?

Aby skutecznie zarządzać udziałem źródeł białka, detaliści potrzebują przede wszystkim wiarygodnych danych. Właśnie temu służy Protein Tracker – narzędzie analityczne, które umożliwia mierzenie struktury sprzedaży białka i monitorowanie udziału różnych jego źródeł w ofercie handlowej. Dzięki temu firmy handlu detalicznego mogą w przejrzysty sposób zobaczyć, jaka część sprzedawanego białka pochodzi ze źródeł zwierzęcych, roślinnych lub alternatywnych.

Protein Tracker pozwala przekształcić ogólne deklaracje dotyczące zrównoważonego rozwoju w konkretne wskaźniki i działania. Analizując dane sprzedażowe oraz skład produktów, narzędzie umożliwia określenie proporcji między białkiem roślinnym a zwierzęcym w całym koszyku zakupowym klientów. Dzięki temu detaliści mogą wyznaczać realistyczne cele, monitorować postępy w czasie oraz identyfikować obszary, w których zmiany w asortymencie, promocjach czy strategii cenowej mogą najskuteczniej wspierać dywersyfikację źródeł białka.

Definiująca szansa dla handlu detalicznego

Dywersyfikacja białka nie jest przelotnym trendem. Szybko staje się jednym z kluczowych wyzwań dla sektora retail. Dzięki ogromnemu wpływowi na środowisko żywnościowe i zachowania zakupowe klientów detaliści mają zarówno odpowiedzialność, jak i wyjątkową szansę, by na dużą skalę zmienić sposób konsumpcji białka.

Firmy, które proaktywnie zrównoważą swoje portfolio źródeł białka, mogą jednocześnie realizować cele klimatyczne i zdrowotne, rozwijać biznes, odpowiadać na zmieniające się oczekiwania konsumentów oraz otwierać nowe ścieżki innowacji. Liderzy już pokazują, co jest możliwe.

Przypisy:

1. Market World Panel, available at: https://market.worldpanelbynumerator.com/grocery-market-share/great-britain
2. Agudelo Higuita NI, LaRocque R, McGushin A. Climate change, industrial animal agriculture, and the role of physicians – Time to act. J Clim Change Health [Internet]. 2023 Sept 1 [cited 2025 Nov 11];13:100260. Available from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2667278223000603
3. Questionmark Foundation, Winkel, Deborah; Haan, Gustaaf; de Jong, Dore, van Engen-Cocquyt, Willem; Charles, Ambre. Superlist Environment Europe 2026. Accessed 2026-01-13
4. Evolving appetites: an in-depth look at European attitudes towards plant-based eating, (2023). The Smart Protein project. Available at: Evolving appetites: an in-depth look at European attitudes towards plant-based eating – Smart Protein Project. Accessed 2024-03-25
5. The advantages of a plant-based diet, (2023). ProVeg International. Available at: https://proveg.org/5-pros/pro-health/the-advantages-of-a-plant-based-diet/ Accessed 2026-02-03