Rośliny strączkowe mogą wyżywić świat (i w dużej mierze już to robią)

10 lutego obchodzimy Światowy Dzień Roślin Strączkowych. Rośliny strączkowe, do których należą m.in. ciecierzyca, soczewica, fasola, soja, orzeszki ziemne i wiele innych, są jednymi z najbardziej odżywczych produktów w spiżarni Matki Natury. Stanowią niedrogie źródło wielu składników odżywczych niezbędnych dla zdrowia człowieka, a dodatkowo są kluczowym elementem zrównoważonych praktyk rolniczych. Zanurzmy się więc w niezwykły świat roślin strączkowych w ich szczególnym dniu.

Czym są rośliny strączkowe?

Terminy „rośliny bobowate” (legumes) i „rośliny strączkowe” (pulses) bywają używane zamiennie, jednak w rzeczywistości oznaczają coś innego ¹. Rośliny strączkowe to jadalne nasiona roślin z rodziny bobowatych, natomiast termin „rośliny bobowate” odnosi się do wszystkich roślin należących do rodziny Fabaceae.

Rośliny bobowate i strączkowe: dobre dla naszego ciała i gleby

Ludzie spożywają rośliny strączkowe od co najmniej 10 000 lat, a dziś stanowią one odżywczy filar większości diet na świecie. Są niedrogim źródłem białka, witamin, węglowodanów złożonych i błonnika, a także ważnym źródłem składników mineralnych, szczególnie żelaza, cynku, folianów i magnezu². Dodatkowo zawarte w nich fitochemikalia, saponiny i taniny wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwnowotworowe, co sugeruje, że regularne spożywanie roślin strączkowych może mieć istotne znaczenie w profilaktyce nowotworów³.

Badania pokazują również, że regularne spożywanie roślin strączkowych może pomagać obniżać poziom cholesterolu, poprawiać zdrowie jelit oraz wspierać kontrolę masy ciała⁴. Ich niski indeks glikemiczny sprawia, że są doskonałe w regulowaniu poziomu cukru we krwi, co jest szczególnie korzystne dla osób z cukrzycą.

Niemal wszystkie krajowe zalecenia żywieniowe na świecie rekomendują regularne spożywanie roślin bobowatych i strączkowych⁵. Wytyczne te stanowią podstawę polityk dotyczących żywności, żywienia, zdrowia i rolnictwa, a także programów promujących zdrowe diety i styl życia.

Liderzy zrównoważonego rozwoju

Rośliny strączkowe są dobre nie tylko dla ludzi, lecz także dla planety. Poprawiają jakość gleby dzięki zdolności wiązania azotu, zmniejszając zapotrzebowanie na nawozy chemiczne. Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) ich uprawa wymaga znacznie mniej wody niż produkcja innych źródeł białka – około 1250 litrów wody na kilogram roślin strączkowych w porównaniu z 13 000 litrów potrzebnych do wytworzenia takiej samej ilości wołowiny⁶. Co więcej, kilogram soczewicy lub fasoli „wystarcza” znacznie bardziej niż kilogram wołowiny. Rośliny strączkowe mają także niski ślad węglowy, co czyni je kluczowym elementem zrównoważonych systemów żywnościowych.

Rośliny strączkowe na świecie

Rośliny strączkowe odgrywają kluczową rolę w globalnym bezpieczeństwie żywnościowym. W wielu regionach są podstawowym źródłem białka, zwłaszcza tam, gdzie spożycie mięsa jest ograniczone. Na przykład Indie są największym na świecie producentem i konsumentem roślin strączkowych, a soczewica i ciecierzyca stanowią podstawę tradycyjnych potraw, takich jak dhal czy chana masala. Podobnie w Ameryce Łacińskiej popularne są dania z czarnej fasoli i fasoli smażonej, natomiast hummus i falafel to uwielbiane klasyki kuchni Bliskiego Wschodu.

Przypisy:

1. Harvard (2022) Legumes and Pulses. Available at: https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/legumes-pulses/ [13.01.2023]
2. Mudryj AN, Yu N, Aukema HM. Nutritional and health benefits of pulses. Appl Physiol Nutr Metab. 2014 Nov;39(11):1197-204. doi: 10.1139/apnm-2013-0557. Epub 2014 Jun 13. PMID: 25061763.
3. Mudryj AN, Yu N, Aukema HM. Nutritional and health benefits of pulses. Appl Physiol Nutr Metab. 2014 Nov;39(11):1197-204. doi: 10.1139/apnm-2013-0557. Epub 2014 Jun 13. PMID: 25061763.
4. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (Year). Pulses: Nutritious seeds for a sustainable future.​ FAO Office of Corporate Communications.​ ISBN 978-92-5-109172-2. Epub 2026. Available at: www.fao.org/pulses-2016
5. Hughes J., Pearson E., Grafenauer S. (2022): Legumes—A Comprehensive Exploration of Global Food-Based Dietary Guidelines and Consumption. Nutrients 14, no. 15: 3080. https://doi.org/10.3390/nu14153080 
6. World Pulses Day (no date) United Nations. Available at: https://www.un.org/en/observances/world-pulses-day#:~:text=Did%20you%20know?%20Pulses%20are%20highly%20water,1%20kg%20of%20beef%20requires%2013%2C000%20liters (Accessed: 23 January 2025).