Jak zamiana burgera wołowego na roślinnego może obniżyć emisje gazów cieplarnianych?

Ślad klimatyczny codziennych posiłków

Mięso jest wszędzie. Tak bardzo przywykliśmy do tego, że stanowi centrum naszych posiłków, że wielu z nas nie zastanawia się nad tym, co kryje się poza burgerem, schabowym czy piersią z kurczaka na talerzu — ani nad ogromnym wpływem tych i innych produktów odzwierzęcych na środowisko.

Niestety faktem jest, że produkcja mięsa należy do najbardziej zasobożernych elementów systemu żywnościowego. Odpowiada za ogromne emisje gazów cieplarnianych, a także za bardzo wysokie zużycie ziemi i wody. Tymczasem już zamiana jednego mięsnego posiłku na roślinną alternatywę pozwala każdemu z nas realnie zmniejszyć ten wpływ.

Czy wiesz, że żywność pochodzenia zwierzęcego odpowiada globalnie za dwukrotnie wyższe emisje CO₂ niż żywność roślinna? Łącznie produkty odzwierzęce generują nawet do 20% światowych emisji gazów cieplarnianych¹.

A jeśli wydaje ci się, że wybory żywieniowe nie mają znaczenia, warto pamiętać, że cały system żywnościowy odpowiada za około jedną trzecią globalnych emisji gazów cieplarnianych²³⁴. To, co jemy, naprawdę ma znaczenie — na lepsze albo na gorsze.

Nieproporcjonalnie wysoki ślad mięsa

Spośród źródeł białka to wołowina ma zdecydowanie najwyższe emisje gazów cieplarnianych. Dla porównania tofu — podstawowe źródło białka dla wielu osób jedzących roślinnie — znajduje się na drugim końcu skali i generuje jedynie ułamek emisji związanych z produkcją mięsa⁵⁶.

I właśnie dlatego zamiany mają znaczenie. Wybierając opcję roślinną zamiast mięsa, znacząco obniżamy ślad środowiskowy swojej diety⁷⁸. Roślinna alternatywa dla wołowiny może wytwarzać nawet do 98% mniej emisji, zużywać 99% mniej wody oraz nawet 97% mniej ziemi.

Dane pokazują, że średnio roślinne alternatywy mają około 50% mniejszy wpływ na środowisko niż ich odpowiedniki pochodzenia zwierzęcego⁹, a w niektórych przypadkach różnica ta jest nawet sześciokrotna¹⁰.

Codzienne przykłady

Różnicę widać także w dobrze znanych potrawach. Sznycel sojowy powoduje około 46% mniej emisji niż sznycel wieprzowy¹¹, a kulki z białka grochu generują znacznie mniej emisji niż tradycyjne pulpety z wołowiny¹².

Co więcej, roślinne alternatywy mają jeszcze jedną istotną przewagę środowiskową. W przypadku produktów odzwierzęcych wpływ na środowisko w dużej mierze wynika z hodowli i specyficznych potrzeb danego gatunku. Tymczasem w przypadku białek roślinnych, hodowanych komórkowo i fermentowanych ponad trzy czwarte emisji pochodzi z przetwarzania i transportu, a nie z samej uprawy składników.

Dlaczego to ważne? Ponieważ na etapie przetwarzania i transportu emisje są w dużej mierze zależne od źródła energii elektrycznej lub paliwa¹³¹⁴. Oznacza to, że wykorzystanie odnawialnych źródeł energii może znacząco obniżyć końcowy ślad węglowy — w stopniu znacznie większym, niż jest to możliwe w przypadku produkcji mięsa.

Choć już dziś codzienne zamiany mięsa na roślinne źródła białka przynoszą wyraźne korzyści, na horyzoncie pojawiają się jeszcze lepsze wiadomości. Innowacje w sektorze żywności rozwijają się nieustannie i mają potencjał dalszego ograniczania klimatycznego kosztu naszej diety.

Proste zamiany białka

Dowody są jednoznaczne: roślinne alternatywy mają znacznie mniejszy wpływ na środowisko. Jak jednak wygląda to w praktyce — na twoim stole? Zmiana nie musi być skomplikowana. Oto kilka prostych, bogatych w białko zamian, które możesz wprowadzić do swojej codziennej diety:

• Z mielonej wołowiny na soczewicę lub pieczarki
  Do sycącego spaghetti bolognese, gęstego chilli czy klasycznej zapiekanki pasterskiej spróbuj zastąpić mięso soczewicą albo drobno posiekanymi pieczarkami. Soczewica dostarcza dużo białka i błonnika, a pieczarki nadają potrawom „mięsnej” głębi smaku. Możesz też sięgnąć po roślinne zamienniki mielonego mięsa dostępne w większości supermarketów.
• Z wieprzowiny na sznycel sojowy
  Jak pokazują dane, sznycel na bazie soi generuje znacznie mniej emisji niż jego wieprzowy odpowiednik. Jeśli lubisz chrupiące, panierowane kotlety, bez problemu znajdziesz sojowe alternatywy, które oferują podobną teksturę przy dużo mniejszym śladzie środowiskowym.
• Z kurczaka na tofu
  Tofu to niezwykle wszechstronne źródło białka, które świetnie chłonie smaki marynat i sosów. Sprawdza się w stir-fry, curry albo podsmażone na chrupko jako dodatek do sałatek i misek typu bowl.
• Z pulpetów mięsnych na kulki z białka grochu
  Do dań takich jak spaghetti z pulpetami zamiana na kulki z białka grochu to prosty i smaczny sposób na obniżenie emisji. Zapewniają podobną porcję białka przy znacznie mniejszym wpływie na środowisko.

Każda z tych zamian to mały krok, który w skali całej diety daje znaczący efekt. Przepisy na pyszne, roślinne dania bogate w białko znajdziesz na naszych stronach z przepisami.

Nowe źródła białka

Równolegle z rozwojem roślinnych zamienników mięsa powstają także inne alternatywne źródła białka. Choć analiz jest jeszcze niewiele, pierwsze wyniki są obiecujące. Mykoproteina, wytwarzana z naturalnie występujących grzybów, ma szacowany wpływ klimatyczny na poziomie 0,7–2,1 kg ekwiwalentu CO₂ na kilogram produktu — podobnie jak roślinne alternatywy¹⁵¹⁶.

Mięso hodowane komórkowo, choć nie jest jeszcze powszechnie dostępne, również daje ogromne nadzieje i przyciąga znaczące inwestycje na całym świecie. Choć badania są wciąż ograniczone i często oparte na hipotetycznych scenariuszach produkcji, wstępne szacunki pokazują, że może ono zmniejszyć emisje związane z wołowiną nawet o 92% i ograniczyć zużycie ziemi nawet o 90%. W przypadku wieprzowiny emisje mogłyby spaść o 44%, a przy drobiu zużycie ziemi nawet o 64%¹⁷. Mięso hodowane komórkowo może być też rozwiązaniem dla osób, które chcą jeść bardziej przyjaźnie dla klimatu, ale nie są gotowe na w pełni roślinną dietę. Oferuje ono smak i teksturę tradycyjnego mięsa przy ułamku emisji oraz zużycia ziemi i wody — i bez cierpienia zwierząt.

Te innowacje pokazują ogromny potencjał alternatywnych źródeł białka. Nie musimy jednak czekać, aż staną się powszechnie dostępne, aby już teraz wywierać realny wpływ.

Korzyści dla całego systemu

Nawet częściowe zmiany, wprowadzane przez miliony zwykłych ludzi, mogą przynieść imponujące rezultaty. Zastąpienie globalnie 50% produktów odzwierzęcych alternatywami roślinnymi zmniejszyłoby emisje o połowę i ograniczyło wykorzystanie gruntów o 31%¹⁸.

Z kolei zastąpienie zaledwie 20% spożycia wołowiny białkiem mikrobiologicznym do 2050 roku mogłoby zmniejszyć emisje CO₂ związane z wylesianiem o połowę¹⁹.

Małe zamiany, wielki efekt

Nie ma wątpliwości, że zamiana mięsa na roślinne alternatywy ogranicza emisje, oszczędza wodę i uwalnia ziemię. Każda pojedyncza zmiana może wydawać się niewielka, ale razem potrafią one całkowicie odmienić system żywnościowy. A ponieważ na horyzoncie pojawiają się kolejne innowacyjne źródła białka, nigdy nie było lepszego momentu, by zrobić choćby mały krok — i zamienić tego wołowego burgera na coś bardziej przyjaznego dla klimatu.

Jeśli chcesz poznać więcej danych na temat wpływu wyborów żywieniowych na środowisko, zajrzyj na nasze strony poświęcone danym o systemach żywnościowych.

1. Xu, X., P. Sharma, S. Shu, et al. (2021): Global greenhouse gas emissions from animal-based foods are twice those of plant-based foods. Nature Food 2(9), 724–732. Doi:10.1038/s43016-021-00358-x
2. Ibid
3. Crippa, M., E. Solazzo, D. Guizzardi, et al. (2021): Food systems are responsible for a third of global anthropogenic GHG emissions. Nature Food 2(3), 198–209. doi:10.1038/s43016-021-00225-9M., M. Springmann, M. Rayner, et al. (2022): Estimating the environmental impacts of 57,000 food products. Proceedings of the National Academy of Sciences 119(33), e2120584119. Doi:10.1073/pnas.2120584119
4. Babiker, M., G. Berndes, K. Blok et al. (2022): Cross-sectoral perspectives. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. Ristic, D. Pleissner, et al. (2023): Meat substitutes: Resource demands and environmental footprints. Resources, Conservation and Recycling 190 106831. Doi:10.1016/j.resconrec.2022.106831
5. Poore, J. & T. Nemecek (2018): Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science 360(6392), 987–992. Doi:10.1126/science.aaq0216
6. Springmann, M. (2024): A multicriteria analysis of meat and milk alternatives from nutritional, health, environmental, and cost perspectives. Proceedings of the National Academy of Sciences 121(50), e2319010121. doi:10.1073/pnas.2319010121
7. Clark, M., M. Springmann, M. Rayner, et al. (2022): Estimating the environmental impacts of 57,000 food products. Proceedings of the National Academy of Sciences 119(33), e2120584119. Doi:10.1073/pnas.2120584119
8. Smetana, S., D. Ristic, D. Pleissner, et al. (2023): Meat substitutes: Resource demands and environmental footprints. Resources, Conservation and Recycling 190 106831. Doi:10.1016/j.resconrec.2022.106831
9. Ibid
10. lark, M., M. Springmann, M. Rayner, et al. (2022): Estimating the environmental impacts of 57,000 food products. Proceedings of the National Academy of Sciences 119(33), e2120584119. Doi:10.1073/pnas.2120584119
11. Van Mierlo, K., L. Baert, E. Bracquené, et al. (2022): Moving from pork to soy-based meat substitutes: Evaluating environmental impacts in relation to nutritional values. Future Foods 5 100135. Doi:10.1016/j.fufo.2022.100135
12. Saget, S., M. Costa, C. S. Santos, et al. (2021): Substitution of beef with pea protein reduces the environmental footprint of meat balls whilst supporting health and climate stabilisation goals. Journal of Cleaner Production 297 126447. Doi:10.1016/j.jclepro.2021.126447
13. Ibid
14. Detzel, A., M. Krüger, M. Busch, et al. (2022): Life cycle assessment of animal‐based foods and plant‐based protein‐rich alternatives: an environmental perspective. Journal of the Science of Food and Agriculture 102(12), 5098–5110. Doi:10.1002/jsfa.11417
15. Shanmugam, K., S. Bryngelsson, K. Östergren, et al. (2023): Climate Impact of Plant-based Meat Analogues: A Review of Life Cycle Assessments. Sustainable Production and Consumption 36 328–337. Doi:10.1016/j.spc.2023.01.014
16. Shahid, M., P. Shah, K. Mach, et al. (2024): The environmental impact of mycoprotein-based meat alternatives compared to plant-based meat alternatives: A systematic review. Future Foods 10 100410. Doi:10.1016/j.fufo.2024.100410
17. Sinke, P., E. Swartz, H. Sanctorum, et al. (2023): Ex-ante life cycle assessment of commercial-scale cultivated meat production in 2030. The International Journal of Life Cycle Assessment 28(3), 234–254. Doi:10.1007/s11367-022-02128-8
18. Kozicka, M., P. Havlík, H. Valin, et al. (2023): Feeding climate and biodiversity goals with novel plant-based meat and milk alternatives. Nature Communications 14(1), 5316. Doi:10.1038/s41467-023-40899-2
19. Humpenöder, F., B. L. Bodirsky, I. Weindl, et al. (2022): Projected environmental benefits of replacing beef with microbial protein. Nature 605(7908), 90–96. Doi:10.1038/s41586-022-04629-w